Kürt filozof Ebu Hanife Dinaveri (Dineweri), İslam'ın ve Aryan kültürünün en başarılı alimlerinden biridir. 9. yüzyılda — bin yıl önce — Dineweri bir Kürt Tarihi yazmış ve Kürdistan Haritası çizmiş, farklı disiplinlerde 16 bilimsel eser üretmiştir.
Aryen - Kürt Düşünce Sistemi
Özellikle Aryan-Kürt entelektüel geleneklerinden ve kültürden güç alarak hem İslam'a hem de tüm insanlığa önemli katkılarda bulunmuştur. Astronomi, botanik, metalürji, coğrafya, matematik ve tarih gibi farklı alanlarda çalışan olağanüstü bir bilim insanıdır.
Botaniğin Babası
Çağının bilimsel dili Arapça olduğundan eserlerini Arapça yazmış ancak Kürtçeyi ihmal etmemiştir. Dinaveri özellikle sekiz ciltlik "Kitab el-Nebat" (Bitkiler Kitabı) eseriyle tanınmakta ve dünya genelinde "Botaniğin Babası" olarak kabul edilmektedir.
828 yılında doğu Kürdistan'ın Kirmanşan bölgesindeki Dinewer şehrinde doğmuş, 896 yılında vefat etmiştir.
Izady: İslam Toplumlarının En İyi Beyni
Harvard Üniversitesi Profesörü Mehrad R. Izady şöyle belirtmiştir: "Kürt büyükleri arasında en mükemmeli; İslam toplumları arasında o zamana kadar yetişen en büyük beyindir."
Alman bilim insanı Bruno Silberberg eserin önemini şöyle tanımlamıştır: "Theophrastus ve Dioscorides'in Yunan botanik çalışmalarından bin yıl sonra, İslam'ın ikinci yüzyılında ortaya çıkan Dinaveri'nin kitabı Yunan standartlarına ulaşmakla kalmayıp onları çok aşmaktadır."
Neden Göz Ardı Edildi?
Kürt kültürü, kökenleri ve dilini inceleyen eserleri, egemen Türk, Arap, Fars ve diğer imparatorluklar tarafından sürekli göz ardı edildi. Botanik adlandırmasında yalnızca Kürtçe terminoloji kullanması, Kürt tarihini belgelemesi ve Kürdistan haritası çizmesi bunun temel nedenleriydi.
Eserleri
Sosyal Bilimler:
- Ensab ul-Ekrad (Kürt Kökenleri)
- Îxbar ul-tîwal (Tarih)
- Kîtab ul-fîsaha (Belagat)
- Kîtab ul-buldan (Coğrafya)
- Kîtab ul-şi"r we şûara (Edebiyat)
- Kîtab el-kebîr (Büyük Bilgi Kitabı)
Matematik ve Doğa Bilimleri:
- Kîtab el-cebr we muqabîle (Cebir)
- Kîtab el-nebat (Botanik)
- Kîtab el-kusuf (Güneş Tutulmaları)
- Kîtab el-redd ela reşad el-îsfexanî (Astronomi Eleştirisi)
- Kîtab el-hîsab (Aritmetik)
- Baxt fî hîsab-el hind (Hint Aritmetiği)
- Kîtab el-cem wel tefrîq (Toplama ve Bölme)
- Kîtab el-qîble wel zîwal (Astronomi)
- Kîtab el-enwa (Meteoroloji)
- İslahel mantiq (Mantık)