Ala Neteweyî ya Kurdistanê, ku wekî Ala Rengîn jî tê nasîn, sembolek e ku çîroka bi hezaran salî ya gelê Kurd ber bi ezman ve hildigire. Li navendê, di navbera xêzên sor, spî û kesk de rojeke zer-altûn a bi 21 tîrêjan dibiriqe. Ev ala di sala 1920an de bi lihevhatineke neteweyî ya di navbera serokên Kurd de hatiye pejirandin û ji wê rojê heta niha yekîtî, hêvî û vejîna gelê Kurd temsîl dike. Di sala 1927an de di Kongreya Neteweyî de wekî Ala Neteweyî careke din hatiye pejirandin. Wisa, ev ala çi ji me re dibêje? Çawa forma xwe ya îroyîn girt? Kokên wê li ku ne? Werin em vê çîrokê gav bi gav keşf bikin.
Nîşe: Ev gotar ji aliyê Bedel Boseli ve hatiye nivîsandin û ji aliyê Prof. Dr. Mehrdad R. Izady, akademîsyenê ku sêwirana alayê standard kiriye, ve hatiye piştrastkirin.
1. Ala Çi Ji Me Re Dibêje?
Bifikirin ku hûn di nav çiyayên Kurdistanê de an kolanek li her derê cîhanê dimeşin. Di destê we de alayek heye: Ala Neteweyî ya Kurdistanê, ku wekî Ala Rengîn tê nasîn. Li jor, xêzeke sor; li navîn, xêzeke spî ya paqij; li jêr, xêzeke kesk a zindî. Û li dilê wê, rojeke zer-altûn a bi 21 tîrêjan, mîna ku li jiyanê dibişiriqîne.
Ev reng ne bi tesadufî hatine hilbijartin. Ew ji bawerî û çanda bi hezaran salî ya Kurd hatine parzûnkirin:
- Sor: Xwîn û wêrekî
- Spî: Aştî û wekhevî
- Kesk: Xweza û jiyan
- Roja Zer: Ronahî û şehrezayî
Şiklê alayê jî ne tesaduf e. Dirêjahiya wê 1.5 carî firehiya wê ye. Mînak eger dirêjahî 3 metre be firehî 2 metre ye. Ev rêje 2,700 sal berê vedigere sembolên Împaratoriya Medan, bav û kalên Kurdan. Nîşana Şêrzil ku Selahedîn Eyyûbî li kelha xwe ya li Silvanê xêz kiriye jî vê rêjeyê dişopîne.
2. Sira Rojê: 21 Tîrêj
Roja li navendê alayê ne rojeke asayî ye. 21 tîrêjên wê hene û her yek çîrokek dipişkîne. Di çanda Kurd de jimara 21 wateya "vejîn" û "ji nû ve çêbûn" digire. Bav û kalên me gotin, "Her çend em bimirin jî, em dîsa radibin û ji nû ve dest pê dikin." Ji ber vê yekê hûn li ser kevirên gorên kevnar ên Kurd, wekî yên li Kelha Eyyûbiyan li Hewlêrê, motîfên roja 21-tîrêjî dibînin.
Tîrêja herî jorîn rast radiweste û Afirînerê yek û yekta temsîl dike. 20 tîrêjên din bi hevsengî hatine rêzkirin û li wê dinêrin. Tîrêja yekem li navendê û herî bilind e; naleqe, nikare jî bileqe, ji ber ku ew hem sembola xala herî bilind û hem jî navenda tevahiya hebûnê ye. Ev refleksa felsefeya bi hezaran salî ya Kurd e li ser alayê.
3. Zimanê Rengan
Sor: Xwîn û Wêrekî
Xêza sor, xwîna ku gelê Kurd di têkoşîna azadiyê de rijandin û wêrekiya ku nîşan da temsîl dike. Ev renga biryar û fedakariya Kurdan e ku bi hezaran salan axa xwe parastine.
Spî: Aştî û Wekhevî
Xêza spî, aştî, wekhevî û paqijiyê temsîl dike. Îdeala Kurdan a ku bi hemû gel û baweriyan re bi aştî bijîn refleks dike.
Kesk: Xweza û Jiyan
Xêza kesk, axa bi bereket a Kurdistanê, çiyayên wê û geliyên wê temsîl dike. Jiyanê, hêviyê û bedewiya xwezayî ya Kurdistanê temsîl dike.
Roja Zer-Altûn: Ronahî û Şehrezayî
Roj, ronahiyê, şehrezayî û enerjiya jiyana gelê Kurd temsîl dike. Di baweriyên kevnar ên Kurd de roj, çavkaniya jiyanê û sembola hêza Xwedayî ye.
4. Kokên Dîrokî: Ji Împaratoriya Medan Heta Îro
Kokên alayê heta Împaratoriya Medan a 2,700 sal berê vedigerin. Împaratoriya Medan, yek ji dewletên herî kevn ên naskirî yên Kurdan e û sembola rojê ji wê serdemê ve parçeyek ji nasnameya Kurd bûye.
Di Serdema Navîn de xanedanên Kurd—Eyyûbî, Merwanî û yên din—sembola rojê li ser dîwarên kelan, sikke û alayan xêz kirin. Di sala 1920an de serokên Kurd ev mîrasa bi hezaran salî di yek alayê de berhev kirin û Ala Neteweyî ya Kurdistanê pejirandin.
5. Ala Çima Girîng E?
Ala Neteweyî ya Kurdistanê, ne tenê perçeyek qumaş e. Ew, vegotina hestî ya şaristaniyek bi hezaran salî, hêviya bi mîlyonan mirovan û baweriya vejînê ye. Di her lêdanê de, boriya, îro û paşeroja gelê Kurd bi bîr tîne.
Ev ala, sembola herî bi hêz e ku Kurdên li çar aliyên cîhanê yek dike. Çi li çiyayên Kurdistanê be, çi li bajarên Ewropayê, çi li kolanên Amerîkayê — Ala Rengîn, di dilê her Kurdekî de heman çîrokê vedibêje: "Em li vir in, em hebûn, em ê hebin."
Alaya xwe nas bikin, wateya wê bizanin û bi rûmetê hilgirin. Ji ber ku ev ala, çîroka we ye.