Kürtçe’de kaç kelime var? Kürtçenin tarihi, Tarihte eğitim dili olması

Kürtçede kaç kelime var ve Kürtçenin tarihi
Kürtçede kaç kelime var ve Kürtçenin tarihi

Türkçe oku

Kürtçe’de kaç kelime var? Kürtçenin binlerce yıllık tarihi hakkında bilgi veriyorum. Bedel Boseli Youtube Kanalında Kürtçe (Kürt dili) ile ilgili sık sık yazılan yorumlardan biri şudur: “Kürtçe’de 532 tane öz Türkçe kelime var. Kürtçe’deki diğer kelimeler Arapça, Farsça gibi yabancı dillere aittir. Yabancı kelimeleri çıkardığımızda Kürtçe’de sadece 300 kelime kalıyor. Bunun için Kürtçe dil değildir.” Bu makalede Kürtçe’de 300 kelime mi var, gerçekten Kürt dilinde kaç kelime var? şeklindeki sorular cevaplayarak ve Kürtçe hakkında bilgi veriyorum. Kürtçe’nin köklü uygarlık geçmişi ve zenginliği hakkında bilgiler verirken, Kürtçe’nin tarihi ve zengin kelime yapısı sizi şaşırtacaktır. (Bedel Boseli)

İddia sahipleri Kürtçe’nin tüm Lehçeleri ve 1 milyon kelimenin kökenini mükemmel bilmeli

kurtce_lehceler_kurtcenin_lehceleri-6673938
Foto: Kürtçe’nin lehçeleri, Bedel Boseli Youtube Kanalı’ndan

Çarpıcı bir soru ile başlıyorum: Siz hiç “Kürtçe dil değil“, “Kürtçe zayıf ve yetersiz bir dil” veya “Kürtçe eğitim için yetersiz” diyen Kürt dili uzmanı gördünüz mü? Göremezsiniz! Anlayan için bu soru en mükemmel cevaptır. Şimşekler çakmaya başladıysa devam ediyorum.

Kürtçe’de “Sadece 300 orjinal Kürtçe kelime var” diyebilmek için, Kürtçenin tüm lehçelerini mükemmel derecede bilmek lazım.

Kürtçenin lehçeleri şunlardır:

  • Sorani (Soranca),
  • Kirmancki (Zazaca),
  • Kurmanci (Kurmancca),
  • Kelhuri (Kelhurca),
  • Lori (Lorca),
  • Hawrami (Gorani).

Kürtçe hakkında bilgi vermek isteyenler bu lehçelerin tümünü mükemmel derecede bilmeli; Ve tüm ömrünü bu dillerdeki kelimelerin binlerce yıllık tarihini, zaman içindeki değişimini araştırmakla geçirmeli.

Ama bunlara Kelhurice nedir? diye sorarsan  “Saçları dökülmüş Hurilerin konuştuğu dile Kelhurice denir” derler. Bê îmano Faşo sen Kürtçe’nin lehçelerinin isimlerini bile bilmiyorsun! Buna rağmen utanma sıkılma belirtisi göstermeden kendi kendine “Kürtçe’de kaç kelime var?” sorusunu sorup, yine kendin cevap olarak “Kürtçede sadece 300 kelime var” diyorsun. Kürt dilindeki 1 milyondan fazla kelimenin etimolojisini yani bilimsel olarak binlerce yıllık kökenini tek tek araştırdın mı? Bunların ortak noktası imansız ve faşist olmalarıdır. Bunlar Hakka yani Allah’a asla inanmadılar, inanmıyorlar abdest alıp namaz kılmaları sizi aldatmasın.

Kürt dilinde kaç kelime var? sorusunu cevabı ait olduğu dil grubunda gizlidir. Açıklıyorum.

Kürtler Kürtçe’nin aşırı zenginliğinden şikayetçi

Hakikaten Kürt dili çok fazla zengin bir dil! Dilde kaos çıkaracak derecede bir zenginlik söz konusu. Aynı kelimenin çok farklı versiyonları var. Mesela Kürtçe’nin tüm lehçelerinde “konuşmak” kelimesi için 10’dan fazla orjinal kelime var. Başa bela güzellik tabirinde olduğu için bu da başa bela bir zenginliktir.

İstanbul Kürt Enstitüsün’de Kürtçe Öğretmenliği eğitimi aldım. Mamosta İkram İşler formasyon dersi verirken, Zana Ferqini Kürtçe semantik eğitimi, Sami Tan da grammer yani dilbilgisi dersi veriyordu. Benle arkadaşım Rodizan Kürt Enstitüsü salonunda oturuyoruz. Zana Farqini ile Sami Tan Kürtçe’de ‘küsmek’ anlamına gelen ‘Xeyidîn’ kelimesi üzerine tartışıyorlar. Biri Xeydîn doğru derken diğeri de Xeyidîn daha doğru diyor.

Zana Farqini’ni şunu önerdi: ‘Bak dışarıda Bedel Boseli oturuyor, asimilasyondan uzak dağ köylüsüdür. Telafuzu orjinaldir. Şimdi çıkıp soruyu aniden soralım bakalım ‘Ez xeyd im’ mı diyecek yoksa ‘Ez xeyîdim mi diyecek?’. Gelip birden bana sordular: ‘Siz Kürtçe’de ‘Ben küstüm’ için ne dersiniz hızlı cevap ver’. Şöyle dedim: ‘Ez sil bûm’. Hayal kırıklığıyla bana burun kıvırıp yanımdaki arkadaşım Rodizan’a sordu. O da ‘Ez enirîm’ demez mi! İşte böyle kaos çıkaracak derecede çok zengin ve köklü bir dil olan Kürtçe. Kürtçe’nin lehçe ve ağızlarını incelediğimizde genel olarak her kavram için en az 10 faklı kelime var.

Kürt Dili’nde kaç kelime var sorusunun net cevabı

mezopotamya_bereketli_hilal_altin_ucgen_tarih_kurdistan_neolitik-3795924
Foto: Kürtçe Bereketli Hilal’in Altın Üçgen bölgesinde gelişti, Mezopotamya kültür ve medeniyetinden beslendi, Görüntü Bedel Boseli Youtube Kanalından.

Zaten tarihin başından beri uygarlıklar merkezi Mezopotamya da gelişen Kürtçe gibi bir dilin çok zengin olmaması bilim ve tarihin gidişatına aykırı olurdu.

“Kürtçede 300 kelime var” iddiası doğru değil çünkü Kürtçe ve lehçelerinde 1 milyondan fazla kelime var; Medya İmparatorluğu gibi ilk Hint-Avrupa Dil Ailesi Medeniyetleri Kürtler tarafından günümüzde konuştuğumuz Kürtçe ile kurulduğu için Kürt dili aşırı zengin bir dildir. Günümüz Kürtçesi 2 bin 700 yıl önce çok erken bir dönemde uygarlık dili oldu. Ve günümüze kadar eğitim dili olarak devam etti. Binlerce yıldır Kürt medreselerinde 12 ayrı bilim dalında dersler verilmeye devam ediyor.

Kürt Medreseleri ve Kürtçe Eğitim

kurtce_medreseler_egitim-9390183

Kürt medreseleri yani Kürt okulları İslam’ın gelişinden önce ve sonra yani binlerce yıldır 12 ayrı bilimde Kürtçe eğitim veriyor. Kürt okullarından mezun olanlara Dazde yani ‘On iki’ denir. Yani oniki bilim ve ilim dalında uzman demek.

Dünya tarihinde ilk robotu icat eden Ebu’l İz El Cezeri’nin kendisi Cizreli bir Kürt olup Kürtçe eğitim veren okullarda yetişti.

ebul_iz_cezeri-6246662
Foto: Ismail Ebul-Iz El Cezeri yani Cizrei Ebul İz, İlk Robot Yapan Bilgin. Kendisi Kürtçe eğitim veren medreselerde yetişti.

Bitki Bilimi yani Botaniğin babası Ebu Hanife Dineweri 16 ayrı bilim dalına kitaplar yazdı. Kürtçe eğitim veren okullarda yani medreselerde yetişti.

ebu_hanife_dineveri_dindewari_dinevari-4297033-9686760
Foto: Ebu Hanife Dinevari / Dineweri, Kürt bilgin, Botanik Bilimi Babası

Sistematik Müziğin Babası Muhammed Erbili Kürtçe eğitim veren okullarda yetişti. Örnekler çoğaltılabilir. Hakilaten Kürt dili inanılmaz derecede zengin ve köklü bir eğitim tarihine sahip.

Bütün bunlara ek olarak Hint-Avrupa Dil Ailesi’nden olan Kürtçe bu dil grubundaki orjinal kelimelerin tümününün ortağı ve gerçek sahibidir. Kürtçe sadece 300 orjinal kelimeden oluşuyor diyen biri, aslında şunu da demiş olur: İngilizce, Latince, Hintçe, Fransıca, Rusça, Farsça, Urduca gibi diller 300 orjinal kelimeden oluşur. Çünkü bu diller aynı kökten geliyor.

Bu söylediğimin sebebini anlamak için Hint-Avrupa Dil Ailesi’nin ne olduğunu ve kökenini anlamak gerekiyor. Gelin tarımcılığın icat edildiği 10-12 bin yıl önceye gidelim.

Kürt Dili’nin tarihi günümüz dünya uygarlığı / medeniyeti tarihidir

kurtce_kac_kelime_tarihi_kurt_dili_dil-1687287

12 bin yıl önce Kürdistan’da bir dil vardı. Bu dili konuşan Kürdistan yerli halkı 10-12 bin yıl önce tarımcılık ve hayvancılığı icat ederek gelişti. Bu tarihi gelişmeye Neolitik Devrim denir. Bu devrim ile tüm insanlık sistemi aniden değişti. Avcı – toplayıcı olan insanlık artık yerleşlik hayata geçerek uygarlıklar, medeniyetler kurmaya başladı. Yiyecek konusunda zenginlik ve bereket getiren bu gelişmeye bölgedeki insanların nüfus artışında büyük bir sıçrama gerçekleşti. Doğrusal nüfus artışı birden logaritmik ölçekli artmaya başladı.

Nüfus patlaması yaşayan bu halk, geliştirdiği yeni uygarlık, bu uygarlığın dili, kültürü, teknolojisi ile Kürdistan’dan diğer ülkelere yayılmaya başladı. Doğuda Hindistan ve batıda ise Avrupa’ya kadar yayıldılar. Bu anadilin telafuzu gittiği her coğrafyanın şartlarına göre değişim-dönüşüm yaşamaya başladı. Bu değişim her bölgede farklı gerçekleşti.

Örnek olarak Kürtçe’de Anne anlamına gelen Dayik ve Mak kelimesinin kökeni ve etimolojisi

kurtce_mater_mohter_mak_anne_kelime_etimolojisi-6825864
Foto: Kürtçe Mak kelimesinin etimolojisi. Mak Türkçe’de Anne anlamına gelir. Görsel Bedel Boseli Youtube Kanalından.

Kürtçe’de Mak Kelimesinin etimolojisi: Türkçesi Anne’dir.

Örneğin Anne anlamına gelen ‘Mater’ kelimesi binlerce yıl faklı coğrafyalarda şu şekilde değişik söylendi: Kürtçe Mak ve May, Hintçe Matar, Yunanca Meter (Mîtera), Almanca Mutter (Mûtee), İngilizce Mothe(Ma:dır), Rusça Mat, Farsça Madar, Fransızlar Mamam (Memo), Latince Mater (Ma:tr), Talışça Ma.

Görüyorsunuz aynı dilden doğan bu akraba dillerde aynı kelime zamanla faklı telafuz edilmeye başlanmış.

Kürtçe’de Dayik, Daye, Yade Kelimesinin etimolojisi: Türkçesi Anne’dir.

Şu notu da ekleyeyim: Kürtçe’de Anne anlamında gelen Dayik ve Mak gibi iki ayrı kelime var. Mak kelimesinin kökeni Mater olup Meme anlamına gelir. Dayik kelimesinin kökeni ise Dhei olup Emziren anlamına geliyor. Dayik kelimesinin kökeni olan Dhei, eski Hintçe’de yani Sansktirçe’de Dhayati oldu; Yunanca’da Thele (‘tss’elli), Taliş diline Daya, Latince’ye Fellare olarak geçti.

Bu şekilde artık aynı dili konuşan bu halkın konuşmaları faklılaşmaya başladı. Zamanla bu farklılıklar şu bağımsız akraba dillere dönüştü. Kürtçe, Talışça, İngilizce, Almanca, Fransızca, Yunanca, Rusça, Farsça, Urduca, Hintçe, Peştuca, İspanyolca, İtalyanca, Portekizce ve daha yüzlercesi. İşte bütün bu akraba diller dillere Hint-Avrupa Dil Ailesi denir; yani Hindistan’dan ta Avrupa’ya kadar uzanan coğrafyada konuşulan akraba diller.

Kürt dli 300 kelimeden oluşuyor demek, aynı kökten gelen İngilizce, Fransıca, Latince, Almanca, Rusça, Farsça, Hintçe’nin de 300 kelimeden oluştuğunu söylemek olur. Bu da cehalettir.

Hint-Avrupa Dil Ailesi’ndeki ilk uygarlıklar günümüz Kürtçesi ile kuruldu

kurt_med_devleti_kurtce-8606550
Foto: Kürt Med Devleti Kürtler tarafından kuruldu, Devlet Dili Kürtçeydi. Görsel Bedel Boseli Youtube Kanalından.

Kürtçe, İngilizce, Almanca, Fransızca, Yunanca, Rusça, Farsça, Urduca, Hintçe, Peştuca, İspanyolca, İtalyanca, Portekizce.. gibi Hint-Avrupa Dil Ailesi’ndeki bütün dillerin ilk uygarlıklarını binlerce yıl önce Kürtler tarafından Kürt diliyle kuruldu. Yani Kürtçe sıradan bir dil değil! Bu yüzden Kürtçe medeniyet dili olarak çok erken dönemde gelişim göstererek aşırı zengin ve köklü bir dil haline geldi! Bugün konuştuğumuz Kürtlerin dili uygarlık diliyken, bugün konuşulan İngilizce, Fransızca, Almanca, Türkçe gibi diller daha doğmamışlardı. Düşünün! Mesela günümüz Kürtçesinin konuşulduğu Med Uygarlığı kurulduğunda bu dillerin hiç biri yoktu!

Elimizdeki Med Kürtçesi ile yazılmış metinleri incelediğimizde bugünki Kürtçe ile aynı olduğunu görüyoruz. Kiliselerde bulunan bu metinler Bedel Boseli isimli Youtube kanalımda yayınlanacak. Aaa bu bildiğimiz günümüz Kürtçesi diyeceksiniz.

Zaten binlerce yıldır Mezopotamya’da konuşulan, eğitim dili olan, medeniyetler ve devletlerin dili olan Kürtçe gibi bir dilin zayıf olduğunu veya eğitim için yetersiz olduğunu düşünmek büyük bir çelişkidir.

Kürt dilinde kaç kelime var sorusunun bilimsel cevabı şudur: Kürtçe 1 milyondan fazla kelimeden oluşuyor.

İki önemli noktaya değinmek istiyorum: Çürütülmüş eski hipotezlere göre Hint-Avrupa Dil Ailesi Ukrayna’dan dünyaya yayıldı. Ancak son bilimsel araştırmalar bütün bu dillerin tarımcılığın icad edildiği Kürdistan’dan yayıldığını ortaya koydu. Amerika’nın Pensilvanya Üniversitesi ve Yeni Zellanda’nın Auckland Üniversitesi yaptıkları ayrı bilimsel araştırma sonuçlarında bu gerçeği ortaya koyarak Popüler Bilim Dergisi Science’de yayınladılar. Özellikle yapay zeka ve DNA testlerinden yararlanarak bu araştırmaları sürdürdüler. Bu konuyu Kürtlerin kökeni isimli videoda açıklamıştım.

“Günümüzde Kürtleri neden tarımcılıkta gelişmemiş?” sorusuna cevap

kurtler_tarimcilik_neolitik_devrim-9847190
Foto: Kürtler ve tarımcılık, Bedel Boseli Youtube Kanalından.

Kürt dilinde kaç kelime var tartışmaları sırasında bir takipçim “Madem Kürtler tarımı icat etti, neden Kürtler tarımcılıkta iyi değil” diye sormuş. Cevabı şudur: İslam Halifesi kadim insanların hangi alfabeleri kullandığını merak eder. Bu yüzde 1165 yıl önce Keldani tarihçi İbni Vahşiye’den Antik alfabeleri araştırarak kitap yazmasını ister. Kitabın ismi Antik Alfabeler’dir. İbni Vahşiye, bilim ve teknik üzerine orjinal Kürtçe alfabeyle yazılmış, 30 Kürtçe kitap gördüğü belirtir. Kürtlerin kitaplarını adı Masi Sorati olan bu alfabeyle yazdığını söyler. Bu özgün tarihi bilgilere göre Kürtlerin kendine has alfabesi vardı. Bu kitapta Kürtlerin tarımcılıkta dünyanın en iyisi olduğu ve bilimde dünyanın en iyisi olan Keldanilerle yarıştıkları da vurgulanır. Yani Kürtler tarımcılıkta dünyanın en iyisiydi. Tabii yazarın kendisini Keldani olduğu için astronomide Keldanilerin dünya çapında birinci, Kürtlerin ikinci olduğunu belirtmiş.

Dışarıdan gelen yerli olmayan toplumlar, yerli Kürdistan medeniyeti, Mezopotamya uygarlıkları büyük darbeler yedi. Büyük yıkımlar gerçekleşti.

Uzman Görüşü: Kürtçe ile ilgili bu iddialar soykırım niyetidir

Uzmanlık alanım Dijital Medya ve Dijital Diplomasi. Lisans, Master ve Doktora konularım hep bu alanda. Çok önem verdiğim UX ve SEO alanında daha etkili olabilmek için ek olarak York Üniversitesi’nde İnsan Davranışları Bilimi okudum; Bu bölümde özellikle Antropoloji (İnsanbilim), Sosyoloji (Toplumbilim), Psikoloji, Felsefe, Liderlik, Dijital Diplomasi gibi alanlarda eğitim gördüm. Uzman olarak şunu söyleyebilirim: Aslında “Kürtçe eğitim için yetersiz bir dil”, “Kürtçe’de sadece 300 kelime var”, “Kürtçe dil değildir” gibi söylemler iddia değil niyettir: Kürt halkını ve dilini soykırıma uğratarak yok etme, tarihten silme niyeti. Böylelerine asla taviz gösterilmemeli. Çünkü taviz verdikçe daha ileri gideceklerdir.

Şu da çok önemli bir nokta: Rum Suresi 22. ayette Allah, “Bütün diller benim ayetlerimdir” diyor. Kuran’ın orjinalinde “we ayetûhû” diyor yani tüm diller ayetlerimdir demek. Türkçeye “delillerim” diye tercüme edilmiş. Birisi “Kürtçe eğitim dili olmaz”, “Kürtçe resmi dil olamaz” dediği zaman Allah’ın ayetlerini inkar ederek dinden çıkıyor. Bunlara kardeşim diyenler, aynı safta duranlar da dinden çıkar. Bu durum Lazca, Çerkesce, Gürcüce ve diğer tüm yerli dillere karşı olanlar için de geçerlidir.

Kürt aileler Kürtçe’nin bu avantajlarından nasıl faydalanmalı

kurtler_kurt_cocuklar_televizyon_youtube_kurt-8923930
Foto: Kürt çocukları Kürtçe televizyon ve Youtube kanalları izlemeli, Görsel Bedel Boseli Youtube Kanalından

Özellikle Kürtçe bilen anne babalar son zamanlarda çocuklarıyla Kürtçe konuşmamaya başlamış. Size tavsiyem çocuklarınızla bol bol Kürtçe konuşmanız, Kürtçe çocuk televizyonu izletmeniz. Eğer Kürtçe bilirlerse İngilizce gibi Kürtçe ile akraba olan evrensel dilleri çok daha kolay öğrenirler. Örneğin çocuğunuz sadece Türkçe biliyorsa İngilizce’yi 5-10 senede tam öğrenir; Eğer Kürtçe biliyorsa ortalama 1 senede tam öğrenir. Bu kadar fark var. Kürtçe konuşarak çocuklarınızın geleceğine yatırım yapıyorsunuz. Ayrıca çocuklarınız Kürtçe bilirse Latince, Yunanca ve İngilizce kökenli bilimsel kavramları hemen anlayıp daha derin kavrıyor. Örneğin ben Üniversite’de okurken Histoloji, Fizyoloji, Anatomi gibi derslerde Kürtçe’nin bana çok büyük faydası oldu.

Kürt ve Kürtçe karşıtları ile karşılaşınca neler yapmalıyız?

Kürtçe dili alanında uzman olmayan birileri Kürtçe’yi küçümseyici ifadeler kullandığında bilmelisiniz ki bu Kürtleri yok etme niyetine dayanıyor. Öncelikle onları beyninizde tehlikeli düşmanlar olarak işaretleyin ve tedbirler alın. Bu insanlar size zaman zaman insalcıl bir görünüm ile yaklaşsalar da bilin ki sırf Kürt olduğunuz için ilk fırsatta size büyük bir darbe indirecektir. Ayrıca özellikle Twitter’de bu insanlık dışı söylemler ilgili kişi ve kurumların ismi etiketlenerek kınanmalıdır. Çünkü günümüzde sosyal medya itibarı çok önemlidir. Örneğin, Türkiye’nin çok kültürlü ve demokrasi organı iddiasında olan KRT TV’deki bir programda Kürtçe diye bir dil yok denilerek Kürt diline hakaret edildi. Eğer Kürtler Twitter üzerinden KRT TV’ye karşı kampanya başlatsaydı, mesela 10 bin kişi “Kürt düşmanı faşist KRT TV” şeklinde Twit atsaydı bu kanal bir daha Kürt düşmanlığı kusamaz olurdu. Bu kadar basit. (Bedel Boseli)

Kürt Dili’nin (Kürtçe) kökeni ile ilgili bu makaleyi okumanızı öneriyorum – Tıklayın: Kürtçe sayılar, isim kökeni ve etimolojisi

Türkçe oku

bedelboseli tarafından

York University: İnsan Davranışları Bilimi & Dijital Diplomasi. Conley University: Dijital Media (Master). Azteca University: Dijital Media (Doktora). Istanbul University: Radyoloji & Nükleer Tıp. Google & Microsoft: SEO, Bilgisayar Mühendisliği, UX, Web Master... Kurdish Institute: Kürt dili ve edebiyatı öğretmenliği.

Şirove (Yorum/Comment)